Evsel arıtılmış atık sularının çevresel yeniden kullanımı

Abstract

Arıtılmış evsel atıksular, uygun ileri arıtım süreçlerinin ardından tarımsal sulama ve çevresel amaçlarla kullanılabilen stratejik bir alternatif su kaynağıdır. Bu çalışma, Kırşehir-Boztepe Atıksu Arıtma Tesisi çıkış suyunun çevresel ve tarımsal yeniden kullanım olanaklarını araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Araştırma kapsamında; tesisin giriş-çıkış üniteleri ile deşarjın yapıldığı Boztepe drenaj kanal güzergahından bir yıl boyunca (Şubat 2024–Ocak 2025) aylık periyotlarla alınan su numunelerinde; fizikokimyasal, mikrobiyolojik ve ağır metal parametreleri sulama suyu kalitesi kriterlerine göre analiz edilmiştir. Ayrıca, tesis çıkış suyunun deşarj edildiği kanal hattı boyunca bu sularla sulanan tarım arazileri ile kanalın etki alanı dışında kalan (kontrol) arazilerin fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ağır metal içerikleri; zamansal ve mekânsal değişimler açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Su izleme sonuçları, kısıtlı arıtma kapasitesi nedeniyle deşarj kanalının Sınıf III (Kirli Su) statüsünde olduğunu ve yüksek sertlik gösterdiğini ortaya koymuştur. Mikrobiyolojik açıdan fekal ve toplam koliform sayılarının sulama suyu sınır değerlerini kritik düzeyde aşarak patojenik risk oluşturduğu; ağır metal boyutunda ise arsenik (As) ve alüminyum (Al) konsantrasyonlarının FAO kriterlerindeki yasal eşik sınırların üzerinde seyrettiği belirlenmiştir. Toprak analizleri, atıksu kullanımının kontrol grubuna kıyasla toprak organik madde miktarını istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artırdığını (%1.40’tan %1.82’ye; p = 0.008) ortaya koymuştur. Besin elementi analizlerinde, uygulama grubundaki demir (Fe) miktarı 9.11 mg/kg ile “yeterli” seviyeye yükselirken, kontrol grubunun 3.33 mg/kg ile “yetersiz” seviyede kaldığı belirlenmiştir. Ayrıca, yoğun sulama ve drenaj etkisine bağlı olarak kalsiyum (Ca) miktarında ileri düzeyde (p< 0.001) azalma kaydedilmiştir. Topraktaki ağır metal birikimi ulusal yasal sınırlar içinde kalsa da, kadmiyum (Cd) miktarının (1.05 mg/kg), uluslararası (FAO/WHO) kritik eşiği (0.8 mg/kg) aşmaya başladığı ve birikim eğilimi sergilediği saptanmıştır. Sonuç olarak; arıtılmış atıksu kullanımı toprak verimliliğini desteklemekle birlikte, sucul ve karasal ekosistemlerdeki kümülatif kirlilik riski nedeniyle arıtma verimliliğinin ileri teknolojilerle artırılması ve periyodik izleme programlarının uygulanması sürdürülebilir yönetim açısından bir zorunluluktur.