Görsel Sanatlar Eğitiminde Sanal Gerçeklik Kullanımının Halı Motiflerinin Tanıtımı Üzerine Etkisi

Abstract

Görsel sanatlar eğitiminde teknoloji entegrasyonu, özellikle dijitalleşme ve küreselleşme süreçlerinin genç kuşakların kültürel mirasla bağlarını zayıflattığı günümüzde, geleneksel değerlerin öğretiminde yeni yaklaşımları gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada, geleneksel Türk halı motiflerinin öğretiminde Sanal Gerçeklik (SG) teknolojisiyle zenginleştirilmiş bir öğrenme ortamının, öğrencilerin akademik başarısı üzerindeki etkisinin çok boyutlu olarak araştırılması amaçlanmaktadır. Çalışmanın öncelikli hedeflerinden biri, SG destekli öğrenme deneyiminin ardından katılımcıların akademik başarı düzeylerindeki değişimi ortaya koymaktır. Ayrıca, bu teknolojinin öğrencilerin öğrenme süreçlerine ve motivasyonlarına olan katkılarının değerlendirilmesi hedeflenmektedir. Uygulama için “akrep, eli belinde, pıtrak” gibi temel halı motifleri Tinkercad yazılımıyla üç boyutlu olarak modellenmiş ve bu modeller Art Steps platformu kullanılarak oluşturulan, sesli ve metinsel anlatımlarla desteklenen interaktif bir sanal sergi ortamına aktarılmıştır. Çalışma grubu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Kırşehir Mehmet Akif Ersoy Anadolu Lisesi’nde öğrenim gören ve çalışmaya gönüllü olarak katılan 30 on ikinci sınıf öğrencisinden oluşmaktadır. Çalışma grubunun belirlenmesinde, araştırma problemini en iyi şekilde aydınlatacağı düşünülen amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada, SG destekli öğretimin etkisini geleneksel yöntemlerle karşılaştırmak amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen benimsenmiştir. Veri toplama aracı olarak, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış ve Bloom taksonomisinin bilişsel alanının ilgili basamaklarını ölçecek şekilde araştırmacı tarafından geliştirilen “Halı Motifleri Başarı Testi” (HMT) kullanılmıştır. Elde edilen nicel verilerin analizi için istatistiksel paket programından yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda, sanal gerçeklik destekli öğretimin, öğrencilerin halı motiflerini öğrenmedeki akademik başarılarını geleneksel yöntemlere kıyasla belirgin şekilde daha fazla artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. SG ortamının, soyut motifleri üç boyutlu ve etkileşimli bir ortamda somutlaştırarak, öğrenmeyi daha kalıcı ve motive edici hâle getirdiği görülmüştür. Öğrencilerin motifleri aktif olarak manipüle edebilmesi, onları pasif bilgi alıcısı konumundan çıkarıp aktif birer kâşif hâline getirmiş; bu durumun analiz, sentez ve değerlendirme gibi üst düzey düşünme becerilerini harekete geçirdiği gözlemlenmiştir. Öte yandan çalışmanın tartışma bölümünde, SG teknolojisinin yaygınlaşmasının önünde yüksek maliyet, teknik altyapı yetersizliği, öğretmenlerin hizmet içi eğitim ihtiyacı ve bazı kullanıcılarda görülebilen hareket hastalığı gibi potansiyel engellerin bulunduğu belirtilmiştir. Bu araştırma; görsel sanatlar eğitimi, sanal gerçeklik teknolojileri ve geleneksel el sanatlarını bir araya getiren disiplinler arası bir yapıya sahiptir. Çalışmanın temel amacı, geleneksel Türk halı motiflerinin estetik ve sembolik değerlerini çağdaş eğitim teknolojileriyle sentezleyerek kalıcı bir öğrenme modeli oluşturmaktır. Kültürel mirasın dijital pedagoji ve etkileşimli tasarımla aktarılmasını odağına alan bu çalışma; teknolojinin sanat eğitiminde bilişsel ve duyusal süreçleri derinleştiren disiplinler üstü bir köprü olduğunu ortaya koyması bakımından önem taşımaktadır. Bu çalışmanın, geleneksel sanatların öğretiminde dijital dönüşümün ve yenilikçi pedagojik yaklaşımların önemini nicel verilerle ortaya koyarak alan yazına önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir.