Cmıp6 İklim Değişikliği Senaryoları Altında Taşkın Frekans Analizi: Rüstemgedik Köprüsü (Muş) Örneği

Abstract

İklim değişikliğinin tetiklediği ekstrem yağış olayları ile bu yağışların neden olduğuakımların öngörülebilmesi, sosyo-ekonomik yaşamın sürdürülebilirliği açısından büyük önemtaşımaktadır. Bu çalışmada, iklim değişikliğinin Ağrı ilindeki aşırı yağış ve akım özellikleriüzerindeki etkileri, SSP2-4.5 ve SSP5-8.5 emisyon senaryolarını içeren iki farklı paylaşımlısosyo-ekonomik rota (SSP) kapsamında değerlendirilmiştir. Analizlerde, Birleştirilmiş ModelKarşılaştırma Projesi’nin altıncı fazından (CMIP6) elde edilen 10 farklı Küresel SirkülasyonModeli (GCM) kullanılmıştır. Çalışmada, 1950-2014 dönemi CMIP6 tarihsel deney verilerreferans alınmış, 2025-2099 dönemi için geleceğe yönelik projeksiyonlar incelenmiştir. Hemtarihsel hem de geleceğe yönelik GCM çıktıları, Ağrı meteoroloji istasyonu verileriyle dağılımeşleştirmesi yöntemi uygulanarak yanlılık düzeltmesine tabi tutulmuştur. Mevsimsel ve yıllıkyağış ortalamalarındaki değişimler, tarihsel referans dönemi (1950-2014) ile kısa (2025-2049),orta (2050-2074) ve uzun vadeli (2075-2099) gelecek dönemler için 25’er yıllık periyotlarhâlinde analiz edilmiştir. Günlük maksimum yağış serileri kullanılarak 5, 10, 25, 50, 100, 200ve 500 yıllık tekerrürlü yağış miktarları log-normal (iki parametreli), log-normal (üçparametreli), log-Pearson tip III ve Gumbel olasılık dağılım fonksiyonları ile hesaplanmıştır.Tekerrür periyotlarına ilişkin elde edilen medyan değerler, SSP2-4.5 ve SSP5-8.5 senaryolarıaltındaki değişimlerin belirlenmesinde referans olarak kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlaragöre, SSP2-4.5 senaryosu altında tekerrürlü yağış miktarlarında %16.9-%24.8; SSP5-8.5senaryosu altında ise %19.7-%34.3 aralığında artış beklenmektedir. Yağışlardan türetilenakımlar Snyder yöntemi ile hesaplanmış olup, SSP2-4.5 senaryosunda %38.0-%52.0; SSP5-8.5senaryosunda ise %52.3-%72.3 arasında artışlar öngörülmektedir. Mevsimseldeğerlendirmeler, sonbahar ve yaz aylarında yağışlarda azalma, kış ve ilkbahar aylarında iseartış eğilimi olacağını göstermektedir. Bu çalışma, su ile ilgili altyapı projelerini planlarkendeğişen iklim koşullarını dikkate alınmasının önemini vurgulamaktadır.