Lübnan Hizbullahı’nın Hegemonya İnşası: Sosyal Hizmetlerden Toplumsal Meşruiyete

Abstract

Lübnan Hizbullahı’nın toplumsal meşruiyeti, yalnızca silahlı direnişe değil; aynı zamandaideolojik aygıtlar ve sunduğu sosyal hizmetler aracılığıyla şekillenen gönüllü rıza temeline dayalıolarak inşa edilmektedir. Araştırmanın amacı, Hizbullah’ın sosyal hizmetler, eğitim, medya ve ideolojik faaliyetler aracılığıyla Şii toplumunda gönüllü rıza üreterek nasıl hegemonya kurduğunu ve bu hegemonya sürecinin siyasal sisteme entegrasyonunu nasıl kolaylaştırdığını AntonioGramsci’nin hegemonya kuramı ve bu kuramı Uluslararası İlişkiler disiplinine uyarlayan RobertW.Cox’un Neo-Gramşiyan teorisi çerçevesinde analiz etmektir. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımıyla tasarlanmış ve veri toplama yöntemi olarak sistematik doküman analizi kullanılmıştır. Araştırma verileri genellikle akademik literatürdebulunan ikincil kaynaklardan toplanmış olup bunun yanı sıra sınırlı da olsa Hizbullah’a ait birincil nitelikteki örgütün üst düzey yeticilerinin açıklamaları, röportajları ve kitapları da araştırma kapsamına alınmıştır. Bu yöntem, örgütün karmaşık sosyal-siyasal yapılanmasını ve meşruiyet stratejilerini çok katmanlı biçimde anlamaya olanak sağlamıştır. Metodolojik olarak, doküman analizi yöntemi; veri toplamada nesnel, tekrar edilebilir ve kuramsal çerçeveye uygun bir yaklaşım sunduğundan, hegemonya gibi soyut bir olgunun somut göstergelerle analizine katkı sağlamıştır. Literatür açısından çalışma, hegemonya kuramının yalnızca devlet merkezli aktörlere değil, devlet dışı yapıların toplumsal meşruiyet stratejilerine de uygulanabilir olduğunu ortaya koyarak özgün bir katkı sunmaktadır. Elde edilen bulgular, Hizbullah’ın sunduğu sağlık, eğitim ve sosyal yardım hizmetleriyle devletin eksik kaldığı alanları doldurarak halk nezdinde bir “güven ve koruma” figürü haline geldiğini ve bu sayede rızaya dayalı meşruiyet elde ettiğini göstermektedir. Örgüt, sosyal hizmetlerle beslenen ideolojik söylemler ve medya araçlarıyla Şii toplumunda kolektif bilinç oluşturarak alternatif bir hegemonya kurmuştur. Gramsci çerçevesinde değerlendirildiğinde, bu süreç Hizbullah’ın meşruiyetini zora değil, gönüllü rızaya dayandırarak inşa ettiğini ve bu yolla devlet benzeri bir meşruiyet profili sergilediğini göstermektedir.