Nesîmi Divanında Zaman ve Mekan

Abstract

Bu çalışma, XIV. yüzyıl klasik Türk şiirinin önemli temsilcilerinden Nesîmî’nin TürkçeDîvânı’nda zaman ve mekân kavramlarının işlenişini incelemektedir. Araştırmada, zaman ve mekânmefhumlarının klasik şiirdeki kullanımı ile tasavvufî, felsefî boyutları dikkate alınarak tematik birçözümleme yapılmıştır. Çalışmanın amacı, Nesîmî’nin şiirlerinde bu iki kavramın nasılanlamlandırıldığını ortaya koymak ve klasik Türk şiirinde üstlendiği işlevi tespit etmektir. Budoğrultuda klasik Türk edebiyatı ile tasavvufî düşünce geleneğinin kavramsal arka planı incelenmiş;Nesîmî’nin zaman ve mekân algısının vahdet-i vücûd anlayışıyla olan ilişkisi ortaya konmuştur.Araştırma, tematik inceleme yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Öncelikle, Nesîmî’nin TürkçeDîvânı’ndaki zaman ve mekân ile ilgili kelimeler tespit edilerek fişlenmiş, ardından bu kelimelersemantik açıdan anlam gruplarına ayrılmıştır. Her bir grup, kavramsal ve imgesel çerçevededeğerlendirilmiş ve ilgili beyitlerden örneklerle desteklenmiştir. Bu sistematik çözümlemesonucunda, şairin zamanı yalnızca kronolojik bir kavram olarak değil, aynı zamanda metafizik biroluş süreci ve ilâhî tecellînin bir alanı olarak değerlendirdiği; mekânı ise hem somut yerler hem detasavvufî bağlamda mânevî mekânlar olarak kurguladığı ortaya konmuşturElde edilen bulgular, Nesîmî’nin klasik şiir geleneğini sürdürürken onu felsefî ve tasavvufîderinliklerle zenginleştirdiğini göstermektedir. Zaman kavramı şairin şiirlerinde ezel, ebed, âhirzaman gibi metafizik boyutlarıyla; mekân kavramı ise Kâbe, lâ-mekân, gönül evi gibi hem somut hem de sembolik unsurlarla ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Nesîmî’nin Türkçe Dîvânı’nda zaman vemekân, klasik şiir anlayışının sınırlarını aşarak tasavvufî dünya görüşü bağlamında çok katmanlı bir anlam evrenine kavuşmuştur.