Çin’in Bölgesel Hegemonya Olma Yolunda İlerleyişi Bir Kuşak Bir Yol Girişimi:Orta Asya Örneği

Abstract

Bu çalışma, Çin Halk Cumhuriyeti’nin Orta Asya’daki artan ekonomik ve siyasi etkisini, bu sürecintemel araçlarından biri olan Bir Kuşak Bir Yol (BKBY) girişimi üzerinden incelemektedir.Araştırmada, realist kuram çerçevesinde güç ve hegemonya kavramları teorik olarak ele alınmış;Çin’in tarihsel ve düşünsel temelleri, Konfüçyüsçülük, Tianxia paradigması, geleneksel haraç sistemive “Aşağılanma Yüzyılı” gibi unsurlar üzerinden değerlendirilmiştir. Mao döneminden Xi Jinping’euzanan süreçte dış politikanın evrimi, ekonomik reformlar ve dışa açılmanın diplomatikyansımalarıyla birlikte analiz edilmiştir. Çalışmanın son bölümünde, Çin’in Orta Asya açılımı veBKBY girişiminin bölgesel jeopolitik ve ekonomik etkileri kapsamlı biçimde incelenmiştir. OrtaAsya, enerji kaynakları, ticaret yolları ve coğrafi konumu itibarıyla Asya kıtasının stratejikmerkezinde yer almakta; bu durum bölgeyi hem Çin hem de diğer büyük güçler için kritik hâlegetirmektedir. Çin açısından Orta Asya, yalnızca ekonomik kalkınma ve ticaretin genişletilmesiaçısından değil; aynı zamanda bölgesel etkisini artırarak stratejik çıkarlarını güvence altına alma vegüç dengelerinde daha belirleyici bir aktör hâline gelme hedefi bakımından önem taşımaktadır.Kuşak Yol girişimi, Çin’in Orta Asya’daki nüfuzunu pekiştirerek çok kutuplu dünya düzeninde Batımerkezli güç dengelerine alternatif oluşturma amacını taşımaktadır. Bu bağlamda girişim, bölgeülkelerinin Çin’e ekonomik bağımlılığını artırırken, Pekin’in bölgedeki artan etkisini görünür kılarakhegemonya eğilimini somutlaştıran bir araç olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte çalışma,Çin’in artan varlığını, tarihsel olarak bölgede güçlü bir aktör olan Rusya’nın nüfuzu ilekarşılaştırmalı bir perspektiften ele almakta; iki ülkenin Orta Asya’daki etkilerinin örtüşen ve rekabeteden yönlerini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Kuşak Yol girişimi yalnızca ekonomik bir projedeğil; Orta Asya’nın jeopolitik önemini, Çin’in bölgedeki artan etkisini pekiştirerek onu bölgeselhegemonya konumuna daha da yaklaştıran stratejik bir dış politika hamlesi olarakdeğerlendirilmektedir.