Risk Algısında İnsan Yargısı Ve Yapay Zekâ: İnsan-Yapay Zekâ Simbiyozu Bağlamında Karşılaştırmalı Bir Analitik Yaklaşım

Abstract

Bu çalışmanın amacı; İnsan-Yapay Zekâ Simbiyozu (HAIST) kuramı çerçevesinde insanuzmanlığı ile yapay zekâ modellerinin stratejik risk yönetimindeki performanslarını karşılaştırmalıolarak analiz etmektir. Stratejik planlama ve risk yönetimi, kurumların hedeflerine ulaşmasındakibelirsizlikleri yönetmek adına birbirini tamamlayan iki temel disiplindir.Bu bağlamda Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi 2022-2026 Stratejik Planında yer alan amaçlar,hedefler ve performans göstergeleri çerçevesinde tanımlanan risklerin karşılaştırmalı analizleri, insanuzmanlığı ile yapay zekâ modellerinin iş birliğine dayalı hibrit bir metodoloji ile ele alınmıştır.Araştırmanın veri setini; üniversitenin stratejik planında yer alan ve insan uzmanlartarafından belirlenen 100 adet stratejik risk maddesi oluşturmaktadır. Risk değerlendirme sürecindeinsan uzman görüşü ile birlikte beş farklı yapay zekâ modeli (ChatGPT 5.2, Gemini 3 Pro, Claude Opus 4.6, Manus 1.6 Pro ve Perplexity Pro) kullanılarak çoklu puanlayıcı yapısı kurgulanmış,toplamda 600 veri noktası üzerinden L-Tipi Risk Matrisi analizi gerçekleştirilmiştir.İstatistiksel analiz sürecinde; puanlayıcılar arasındaki uyumun tespiti için Kendall’s Wkatsayısı, gruplar arası farkların istatistiksel anlamlılığı için Friedman Testi ve ikili karşılaştırmalar için Wilcoxon Signed-Rank Testi kullanılmış, modellerin güvenilirlik düzeyleri ise Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) ile hesaplanmıştır. Elde edilen ampirik bulgular; mevcut risk değerlendirme süreçlerinde insan uzmanlar ile yapay zekâ modelleri arasında literatürde Complementarity Team Performance (CTP) olarak adlandırılan “Tamamlayıcı Takım Performansı” hedefinin henüz tam olarak gerçekleşmediğiniancak potansiyelin yüksek olduğunu ortaya koymuştur. İnsan uzmanın risk değerlendirmelerinde YZiiimodellerine kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük olasılık ve etki puanları verdiği, bu durumun insan uzmanın kurumsal bağlam bilgisine ve yerel faktörlere hâkimiyetinde nkaynaklanan temkinli yaklaşımıyla daha iyimser olduğu görülmüştür .Araştırma sonucunda; İnsan Uzman ile tüm Yapay Zekâ modelleri arasında istatistikselaçıdan anlamlı farklılıklar bulunduğu tespit edilmiştir. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesinde mevcut risk yönetiminin bilişsel önyargılar, bağlamsal körlük ve eylemsizlik açısından geliştirilmeye açık alanlar barındırdığı gözlemlenmiştir. Stratejik risk yönetiminin etkinliğini artırmak için YZ modellerinin büyük veri analizi ve etki hesaplama yeteneklerinden yararlanılarak risk tanımlamalarının derinleştirilmesi, risk yönetiminin dinamik ve otonom bir sürece dönüştürülmesigerekmektedir. Bu simbiyotik yaklaşım kurumsal risk yönetimini bürokratik bir gereklilik olmaktan çıkararak stratejik hedeflere ulaşmada kritik bir başarı faktörü haline getirecektir.